خیابان لاله‌زار

خیابان لاله‌زار یکی از خیابان‌های قدیمی و مرکزی شهر تهران است. این خیابان از جنوب به میدان امام خمینی (توپخانه) و از شمال به خیابان انقلاب اسلامی (شاهرضا) منتهی می‌شود.

خیابان لاله‌زار


نمایی از خیابان لاله‌زار، دهه ۱۳۲۰


  • نام پیشین: خیابان لاله‌زار


  • کشیدگی جغرافیایی: شمالی - جنوبی

  • پایان شمالی : خیابان انقلاب

  • پایان جنوبی: میدان توپخانه

لاله‌زار در اواخر دوره قاجار زمان احمد شاه قاجار و اوایل پهلوی، نماد نوگرایی و هنر ایران بود و «شانزه‌لیزهٔ تهران» لقب گرفته بود. بسیاری از تئاترها، رستوران‌ها، تجارتخانه‌ها، کاباره‌ها، پیاله‌فروشی‌ها، خیاط خانه‌ها، سینماها و فروشگاه‌های معروف ایران در این خیابان قرار داشتند. همچنین موسیقی سبک کوچه بازاری در این منطقه متولد شد.


خیابان لاله زار از طریق ایستگاه های مترو توپخانه (در ابتدای خیابان) ، ایستگاه مترو سعدی (تقاطع سعدی و جمهوری) و ایستگاه مترو دروازه دولت (تقاطع انقلاب و لاله زار) قابل دسترسی است .

پیشینه

نخستین روز نمایش فیلم «طوفان در شهر ما» ساخته ساموئل خاچیکیان در ۲۴ فروردین ۱۳۳۷ در سینما ایران، خیابان لاله‌زار

ناصرالدین شاه پس از بازگشت از سفر اول فرنگستان به خیال احداث خیابانی مانند «شانزه‌لیزه» در تهران به عنوان «دارالخلافه» افتاد و دستور داد که از میان باغ مصفای لاله‌زار خیابان بکشند، زمین‌های اطراف خیابان نیز میان «مقربین درگاه» تقسیم شد. مهدی‌قلی هدایت در مورد آن می‌گوید:

لاله‌زار باغی بود بین خیابان لاله‌زار و میدانی در متمم خیابان استانبول و خیابان ماشین که حال اکباتان نام نهاده‌اند قسمت شرقی آن را باغ وحش می‌گفتند حال همه عمارت شده‌است خیابان لختی (سعدی) آن دو قسمت را از هم جدا کرده‌است، ناصرالدین شاه لاله‌زار را به نود هزار تومان فروخت تولوزان التماس‌ها کرد که نگاه بدارند که سبب لطافت هوای شهر است نشنیدند در تابستان خیابان لاله‌زار هوای خنک بسیار خوبی داشت در آن اوقات که خیابان خوش هوا و روح‌افزا بود اهالی کمتر استفاده می‌کردند اینک که هوای آن خیابان باطناً و ظاهراً کثیف و موذی است محل توجه و ازدحام خلق است

 خاطرات و خطرات، ص. ۵[1]

بعدها در دورهٔ پهلوی خوانندگان موسیقی عامیانهٔ ایران مانند مهوش، آفت، قاسم جبلی، تاجیک، روح‌پرور، علی نظری، آغاسی، سوسن و ایرج حبیبی همگی در لاله‌زار به روی صحنه می‌رفتند.

به نوشتهٔ جعفر شهری در کتاب «تهران قدیم»:[2]

عشقی و عارف بهترین نمایشنامه‌های خود را در سالن گراند هتل آن به معرض تماشا گذارده… زیباترین خانم‌های شوخ و شنگ و رعناترین پسران دلربا نیز از این ساعات رو به آن می‌آوردند و شیک پوش‌ ترین مردان و آلامد ترین جوانان در این خیابان دیده می‌شدند.

زمانی در لاله‌زار ۱۵ سینما و چندین تئاتر و تماشاخانه فعالیت داشتند ولی امروزه ۱۰ سینما فعال در این خیابان فعال هستند. اکثر این سینماها اکنون از رونق افتاده‌اند.

در اوایل دورهٔ پهلوی، در اوایل خیابان لاله‌زار از سوی میدان توپخانه، مغازه‌ای به نام پیرایش قرار داشت که به جهت داشتن پوشاک مد روز در تهران شهرت داشت. روبه‌روی این مغازه، کافه قنادی لاله‌زار واقع بود.[3] امروزه بیشتر لاله‌زار را صنف فروشندگان لوازم برقی در اختیار گرفته‌اند.

«خانه و باغ اتحادیه» یا «خانه امین‌السلطان» عمارتی مربوط به دوران قاجار است که به عنوان تنها بازمانده از خیابان لاله‌زار قدیم و یکی از نفایس معماری عصر قاجار شناخته می‌شود.[4]

اماکن معروف لاله‌زار

عمارت کافه پارس، دهه ۱۳۲۰
نمای داخلی گراند هتل در خیابان لاله‌زار
خیابان لاله‌زار از بالا - ۱۳۸۹

هتل، کافه و کاباره

  • گراند هتل
  • کاباره مولن‌روژ
  • کافه افق طلائی
  • کافه مصطفی پایان (در لاله‌زار نو)
  • کافه نور (در لاله‌زار شمالی)
  • کافه ری (در لاله‌زار شمالی)
  • کافه لاله‌زار (در لاله‌زار جنوبی)
  • کافه پارس

سینما

تجارت خانه‌ها

  • کمپانی نصرالله عشقی - موزیکال رکورد
  • کمپانی آغاسی - صفحات سودوا و ادیون
  • کمپانی زرتاری - صفحات شهرزاد و رویال

تماشاخانه

  • تماشاخانه تئاتر نصر
  • تئاتر پارس
  • تماشاخانه گبومر و روسیخان
  • تماشاخانه گیتی (صادقپور)
  • تماشاخانه تفکری
  • تئاتر تهران
  • تئاتر دهقان

خانه‌های تاریخی

کوچه‌ها

اماکن دیگر

  • فروشگاه پیرایش (نخستین فروشگاه بزرگ به سبک اروپائی در ایران)
  • فروشگاه جنرال مد
  • مسجد هدایت
  • انبار ببراز خان
  • آرشیو اصغر (عکاس)

لاله‌زار در آثار هنری

درباره خیابان لاله‌زار مستندها و یادبودهای چندی ساخته شده است. از آن میان می‌توان به فیلم مستند «هشتصد قدم در لاله‌زار» ساخته امید شریف موسوی (سال ۱۳۸۲) با روایت مسعود کیمیایی را نام برد.[5] در سال ۱۳۸۲ رضا یزدانی ترانه لاله‌زار (آلبوم پرنده بی‌پرنده) را خواند که موسیقی متن فیلم سینمایی حکم بود.[6]

در مستند «تهران امروز» ساخته خسرو سینایی (سال ۱۳۵۶) صحنه‌هایی از خیابان لاله‌زار با ترانه «دیشب تو لاله‌زار» مرتضی احمدی به تصویر کشیده شده است.[7]

بخش قابل توجهی از رخدادهای مجموعه «هزاردستان» در این خیابان (لوکیشن شهرک سینمایی) رخ می‌دهد. این لوکیشن لاله‌زار همچنین در سریال‌های دیگری مانند «کیف انگلیسی»، «در چشم باد»، «کلاه پهلوی»، «سرزمین کهن»، «جهان پهلوان تختی»، «مدار صفر درجه»، «معمای شاه» و «شهرزاد» مورد استفاده قرار گرفته ‌است.

در مردادماه ۱۳۹۸ (اوت ۲۰۱۹) ابی آلبوم جدیدی به نام «لاله‌زار» منتشر کرد که «ترانه لاله‌زار» که نام آلبوم نیز از آن برگرفته شده است، محوری‌ترین ترانه این آلبوم است.[8]

فیلم مستند «لاله‌زاری‌ها» ساخته حسین احمدیان (۹۴-۱۳۹۳)) درباره فراز و فرود موسیقی عامه‌پسند در ایران است. فیلمی که در آن فیلم‌ساز با یاری جستن از تصاویر آرشیوی و به‌کارگیری یک شخصیت مرکزی در پیوند با موضوع، مخاطب را به فضای لاله‌زار می‌برد.[9] «تماشاخانه طهران» مستندی تاریخی است که می‌کوشد با گذر به تماشاخانه‌های قدیمی تهران در خیابان لاله زار، نوع فعالیتشان و علت تعطیلی آنها بپردازد.[10]

همچنین نام «کوچه ملی» (از کوچه‌های اصلی خیابان لاله‌زار) به ویژه در ترانه‌ها، نوستالژی دورانی را یادآوری می‌کند که خیابان لاله‌زار زنده و مرکز فرهنگ و هنر تهران به شمار می‌رفت. از جمله این آثار می‌توان به ترانه «کوچه ملی» که توسط رضا یزدانی خوانده شده است[11] یا «فیلم کوچه ملی» به کارگردانی مهرشاد کارخانی اشاره کرد.[12]

از دیگر آثار هنری و یادبودها می‌توان موارد زیر را نام برد:

  • مستند «مرثیه‌ای برای لاله‌زار» ساخته صالح دلدم. دبیر هنری روزنامه داریوش آریا را برای تهیه گزارش از سینماهای لاله‌زار راهی این خیابان می‌کند ولی او همه را ویرانه دیده و خاطرات آنجا را به یاد می‌آورد.[13]
  • «مستند لاله‌زار» [14] ساخته محمدرضا اصلانی و هوشنگ اعلم
  • مستند «ساکنین طبقه بالای لاله‌زار» در بررسی تاریخ سیاسی- اجتماعی لباس در ایران[15]
  • کوچه ملی (فیلم)

همچنین دکور این خیابان در «شهرک سینمایی و تلویزیونی ایران» بازسازی شده است.

نگارخانه

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ^  IRAN Journal of Architecture,No.13/September 2004
  2. ^  روزنامهٔ ایران.
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ خیابان لاله‌زار موجود است.

منابع

  1. «برگه:خاطرات و خطرات.pdf/۱۹». ویکی‌نبشته. ۲۰۱۸-۰۱-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۱-۲۷.
  2. شهری‌باف، جعفر (۱۳۷۶). طهران قدیم. تهران: معین‏‫. ص. ۲۷۸. شابک ۹۶۴-۵۶۴۳-۶۶-X.
  3. منتصری، هوشنگ، در آن‌سوی فراموشی، یادی از دکتر رضا رادمنش، دبیرکل اسبق حزب توده، تهران: نشر و پژوهش شیرازه، پائیز ۱۳۷۹، تاریخ معاصر ایران، ۲۲، ص۱۳
  4. درخواست از شهردار تهران برای حفظ خانه 'دایی جان ناپلئون'، بی‌بی‌سی فارسی
  5. هشتصد قدم در لاله‌زار
  6. https://www.hamshahrionline.ir/news/201499/زندگینامه-رضا-یزدانی-۱۳۵۲
  7. «دیشب تو لاله‌زار با صدای مرتضی احمدی». دریافت‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۲۱.
  8. «آلبوم جدید «ابی» با نام «لاله زار» منتشر شد». صدای آمریکا. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۹-۰۱.
  9. «'لاله‌زاری‌ها' در آپارات». بی بی سی فارسی. ۲۹ بهمن ۱۳۹۷.
  10. «تماشاخانه طهران». شبکه مستند سیما. دریافت‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۲۱.
  11. «ترانه «کوچه ملی»». ساندکلاود. دریافت‌شده در ۸ بهمن ۱۳۹۹.
  12. «کوچه ملی». سوره‌سینما. دریافت‌شده در ۳۰ اوت ۲۰۱۳.
  13. «مرثیه ای برای لاله زار». دریافت‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۲۱.
  14. «لاله‌زار بزرگ‌ترین قبرستان سینما در جهان / گفت‌وگو با محمدرضا اصلانی و هوشنگ اعلم درباره یک پروژه مستند». دریافت‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۲۱.
  15. «رازهای خیاطان یک خیابان قدیمی در تهران / مستند "ساکنین طبقه بالای لاله‌زار" به روایت فریبا رئیسی». دریافت‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۲۱.

پیوند به بیرون

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.