جواهرده

جواهرده (به گیلکی: جؤرده) یکی از روستاهای شهرستان رامسر در استان مازندران است. این روستا در فاصله ۲۷ کیلومتری رامسر در دهستان سخت‌سر و در ارتفاعات ۲۰۰۰ متری البرز قرار دارد. جمعیت روستای جواهرده بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ حدود ۹۸۰۰ نفر (۲۴۷۰ خانوار) است.[2] البته این جمعیت هرگز در تمامی طول سال ساکن این روستای مدرن نیستند؛ چرا که تنها چهار ماه از سال در این روستا مردم زندگی می‌کنند و در ماه‌های دیگر سال جز چند نفر نگهبان و سریدار کسی در آن جا ساکن نیست. مردم روستا به دامداری، کشاورزی و باغداری مشغول اند و صنایع دستی آن شامل نمدمالی، سفال، آهنگری و مسگری است. تنها راه ارتباطی جواهرده به رامسر منتهی می‌شود و از راه کوهستان با قزوین نیز مرتبط است.

جواهرده
تصویری از جواهرده
تصویری از جواهرده
اطلاعات کلی
کشور ایران
استانمازندران
شهرستانرامسر
بخشبخش مرکزی
دهستانسخت‌سر
نام محلیجؤرده
مردم
جمعیت۲۹ نفر (سرشماری ۹۵)
اطلاعات روستایی
کد آماری۰۱۸۷۹۸
وبگاه رسمیwww.javaherdeh.com

امروز آب آشامیدنی منطقه نیز از چشمه‌های متعددی چون «سلیمان»، «برشی» و «کوه کین» تأمین می‌شود که در گذشته افراد خیرخواه، آب چشمه‌ها را تا نزدیکی ده هدایت کرده‌اند. «جواهرده» ۱۲ محله قدیمی دارد که «جولاخیل» بزرگ‌ترین محله ده و بعد از آن «اوشیان سر»، «سید محله»، «برشی محله»، «آموسی خیل»، «صیقل محله»، «چاک دشت»، «سراب یا کربلا بنه»، «رمک محله»، «تنگدره»، «فتوک محله»، «کهنه تنگدره» و «شل محله» از دیگر بخش‌های این ده به‌شمار می‌روند. در داخل گورهای باستانی جواهرده حفاری‌های غیرمجاز زیادی انجام می‌شود.

پیرامون نام

در مورد نام این روستا عقاید مختلفی وجود دارد. یکی از کهن‌ترین اشاره‌ها به نام این روستا در کتاب «تاریخ گیلان و دیلمستان» از سیدظهیرالدین مرعشی است که نوشتهٔ سدهٔ ۹ هجری قمری می‌باشد و ضمن بازگویی رویدادهای سال ۸۸۸ هجری قمری از این روستا با نام «جئورده» یاد می‌کند.[3][4] در گذشته و در زبان گیلکی نام این روستا به صورت «جؤردي» یا «جؤرده» یاد شده‌است.[5]

برخی پژوهشگران اطلاق نام جواهرده بر این روستا را نادرست می‌دانند. چراکه این‌گونه استدلال می‌کنند که «جؤرده» به معنی ده بالا (زِبَر ده)[6] در مقابل جیرده یعنی ده پایین (زیر ده) می‌باشد. همچنین باید توجه داشت که در استان گیلان چندین محل و روستا با نام‌هایی که از مشتقات جئور یا جیر باشند وجود دارند.[7] به همین دلیل نام «جواهرده» را از این رو که با واژهٔ «جواهر» بستگی دارد نادرست می‌دانند.[8]

در نقطهٔ مقابل برخی پژوهشگران نیز با در نظر گرفتن رسم دیرینهٔ دفن مردگان در بلندی‌ها و درون دخمه‌ها همراه با لوازم زینتی (جواهرات) توسط زرتشتیان و رایج بودن این عمل از دوران ساسانیان تا پیش از دوران آل بویه در این منطقه،[9] این‌گونه استدلال می‌کنند که چون رسم نامگذاری مکان‌ها به دو گروه غربی و شرقی، و سفلی و علیا امری متأخر بوده و مربوط به دوران نظام خانی و خان‌زادگی و ملوک الطوایفی است،[10] پس نام «جؤرده» نمی‌تواند به معنی ده بالا باشد، و همان گوهر و جواهر منظور بوده، و «جواهرده» نام درست این روستا می‌باشد.[8] بر این پایه، اینان به دلیل به دست آمدن آثار قیمتی، طلا و جواهرات از این روستا آن را همان «جواهرده» می‌نامند.[11] یک استدلال دیگر نیز این است که وجود نام «جواهردشت» در رودسر نیز خود تأئیدی است بر تصادفی نبودن نام «جواهرده» بر این روستا که در رامسر واقع شده‌است. یعنی اگر قرار بود جئور در یک جا به اشتباه جواهر تعبیر شود، دیگر اینکه بگوییم در دو جای متفاوت، در هر دو به اشتباه به جواهر تعبیر شده، امری دور از واقع به نظر می‌رسد.[12]

به نظر برخی جواهر دشت نیز تحریف شده جؤردشت است. در اشکورات روستاهایی دیگر به نام جورده و جیرده وجود دارد که خود مویدی بر تحریف خواهد بود.

برخی نیز چون این روستا زمانی آکنده از کشتزارهای گندم و جو بوده، نام جواهرده را تغییریافتهٔ «جَوادَهار» به معنی گندم‌زار میان شکاف دو کوه می‌دانند.[8] در اوستا جاوا به معنی گندم، و در پهلوی جاو به معنی جو است.[8] دهار نیز به معنی شکاف کوه است.[8]

فرضیهٔ دیگر آنست که چون به اعتقاد مردمان قدیم، در روزگاران گذشته زنی به نام جواهر حاکم این منطقه بوده، جواهرده از نام او برگرفته شده‌است.[13]

جاذبه‌های گردشگری

طبیعت

معروف‌ترین کوه‌های آن عبارت‌اند از سرخ تله (بخش شرقی قله سماموس) واژکٰ سه براره رژه (رجه). مرتفع‌ترین این قله‌ها، قله سرخ تله است. لپاسر با چشمه‌های معروف و درمانی آن و سماموس و مقبره شاه یحیی کیایی بر چکاد قله سماموس که دارای یخچال‌های دایمی است از جاهای دیدنی و جذاب آن است. جویبارهای بالادست این روستا با آبشارهای زیبا، پارک جنگلی وسیعی در میان دره که در کنار رود صفارود جای دارد و رودخانه‌ای با آب معدنی گازدار از جاذبه‌های گردشگری این منطقه به‌شمار می‌رود.[14]

میراث فرهنگی

آثار تاریخی چون مسجد آدینه که گویا در گذشته‌های دور معبد و آتشکده‌ای زرتشتی بوده‌است و نیز گورهای گبری که در منطقه پراکنده‌است از آثار تاریخی آن به‌شمار می‌آید.

البته برخی معبد را مربوط به دوره میتراپرستی می‌دانند به ویژه که زرتشتی‌ها هرگز مردگان خویش را دفن نمی‌کنند بلکه آنان را در جای بازمی‌گذارند تا توسط پرندگان خورده شوند. وجود دخمه‌ها و گورها خود بیانگر وجود دفن است که در آیین میتراپرستی وجود داشته‌است.

هر چند مسجد آدینه در سال‌های اخیر در اثر برخورد آذرخشی به درخت زبان گنجشک کنار آن طعمه حریق شد، ولی مسجد کنونی گویا تمدن گذشته نیز است. در گذشته مراسم گل‌کاری دختران دوشیزه و جشن‌های همراه آن دیدنی بود و از همه مناطق گیلان برای شرکت در این جشن گرد می‌آمده‌اند. اولین تاریخ بنای مسجد آدینه به حدود ۷۰۰ سال و توسط شخصی به نام «شل شریف» برمی گردد که نامبرده از بزرگان جواهرده بوده‌است.[15]

جواهرده دارای تقویم گالشی است. در این تقویم ماه‌های سال به ترتیب عبارت‌اند از: «اول ماه»، «مردال ماه»، «ده ماه»، «ورفه ماه»، «اسفندار ماه»، «نوروز ماه»، «کرچه ماه»، «ارکه ماه»، «تیرماه»، «سیه ماه»، «شرر ماه» و «امیرماه».

نگارخانه

پانویس

  1. «: کمیته تخصصی نام نگاری و یکسان‌سازی نام‌های جغرافیایی ایران . بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ اوت ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۱.
  2. درگاه ملی آمار
  3. مرعشی، سید ظهیرالدین (۱۳۴۷). ستوده، منوچهر، ویراستار. تاریخ گیلان و دیلمستان. بنیاد فرهنگ ایران.
  4. ظهیرالدین مرعشی می‌نویسد: «روز شنبه دوم ربیع الآخر مطابق بیست و ششم شهریور ماه قدیم فکر عالی بر آن مصروف شد که جهت سخت سر تشریف فرمایند؛ و از آن‌جا به ییلاق شکور (اشکور) به سعادت اقدام نمایند. روز مذکور چون عنان عزیمت معطوف شد، شب یکشنبه به کنار پلورود، به خانهٔ سید یحیی فرود آمدند… شب دوشنبه در قریه شیوه زایان ولایت سیا کلرود فرود آمدند؛ و روز مذکور به موضعی که آب گرم از قدرت سبحانی نابع است، … روز مذکور کوچ کرد و به ولایت تنهجان(1) به قریه جؤرده که مقام و مسکن والی آن بقعه است فرود آمدند، … روز مذکور عنان عزیمت به تفرج قله‌های گرجی کو و تنهج مصروف فرمود… در روز مذکور به جؤرده ناحیه وَسکوُ فرود آمد و دیالمه آن دیار عبودیت به جا آوردند. شب سه‌شنبه همان‌جا بود و روز مذکور به تخت شکور (اشکور) به سعادت قدوم شریفه مشرف گشت…»
  5. بنگرید به:
    • سجادی، سید محمدتقی (۱۳۸۳). تاریخ و جغرافیای تاریخی رامسر. تهران: معین.
    • ستوده، منوچهر (۱۳۷۴). از آستارا تا اِستارباد، جلد سوم، آثار و بناهای تاریخی مازندران غربی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
    • رحیمیان، حسن (۱۳۸۳). فرهنگ زبانزدهای رامسر (سخت سر). تهران: معین.
    • ه. ل، رابینو (۱۳۷۴). ولایات دارالمرز ایران، گیلان. رشت: طاعتی.
    • سفرنامه ناصرالدین شاه: بهلر، الکساندر (۱۳۹۱). سفرنامه و جغرافیای گیلان و مازندران. رشت: گیلکان. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۸۲۸۳-۲۱-۱.
  6. واژهٔ «زِبَر»، در پهلوی به ریخت «هِچ اَپَر» بوده که پس‌تر در پهلوی به ریخت «اِژوَر» نیز در می‌آید.
  7. برای نمونه: جؤرده (جواهرده) رامسر، جؤردشت (جواهردشت) رودسر، جؤرده و جیرده اشکور علیا.
  8. نیما فرید مجتهدی (آبان و آذر ۱۳۸۷)، «نقدی بر مقالهٔ مشکلی به نام جواهر ده یا ده جواهر»، گیله وا، هفدهم (۱۰۱)، ص. ۴۶
  9. همچنین مزارهایی در ورودی جواهرده تحت عنوان «گبر گور» وجود دارند، که همسو با این مطلب می‌باشد.
  10. برای نمونه ناصرخسرو قبادیانی که در قرن پنجم تا شهر منجیل در گیلان آمده و نام مناطق را با جزئیات ذکر کرده در هیچ‌کجا نامی از این‌گونه تقسیم‌بندی‌های افتراقی نبرده‌است.
  11. یگانه چاگلی، حسن (۱۳۸۱). جغرافیای تاریخی اشکور. تابان. ص. ۶۷. شابک [[ویژه:منابع کتاب/964 -437-053-8|۹۶۴ -۴۳۷-۰۵۳-۸]] مقدار |شابک= را بررسی کنید: length (کمک). کاراکتر line feed character در |شابک= در موقعیت 4 (کمک)
  12. «مشکلی به نام جواهرده یا ده جواهر»، هفته‌نامه موج شمال، مهر؟ ۱۳۸۶ تاریخ وارد شده در |تاریخ= را بررسی کنید (کمک)
  13. «جواهرده، نگینی به یغما رفته در دل کوه و جنگل». خبرگزاری میراث فرهنگی. ۲۶ اردیبهشت ۱۳۸۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۴ دسامبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در {{جا:تاریخ}}. تاریخ وارد شده در |بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  14. خبرگزاری ایسنا
  15. تاریخ و جغرافیای تاریخی رامسر نوشته سیدمحمد تقی سجادی، ص۲۷۰

منابع

اطلاعات بر پایه نوشتاری از نیکی محجوب در روزنامه اعتماد (۱۳۸۲/۱۱/۳۰)

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.