آب ژاول

آب ژاول یا هیپوکلریت سدیم که در فارسی به آن مایع سفیدکننده و وایتکس (نام یکی از سازنده‌ها) نیز گفته می‌شود و بوی تند و شدیدی دارد، محلولی است که برای گندزدایی، سفیدکردن و بوزدایی به کار می‌رود.

Sodium hypochlorite
شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس ۷۶۸۱-۵۲-۹ Y
پاب‌کم ۲۳۶۶۵۷۶۰
کم‌اسپایدر ۲۲۷۵۶ Y
UNII DY38VHM5OD Y
شمارهٔ ئی‌سی 231-668-3
شمارهٔ یواِن 1791
KEGG D01711 Y
شمارهٔ آرتی‌ئی‌سی‌اس NH3486300
کد اِی‌تی‌سی D08AX07
جی‌مول-تصاویر سه بعدی Image 1
خصوصیات
فرمول مولکولی NaOCl
جرم مولی 74.442 g/mol
شکل ظاهری greenish-yellow solid
بوی disagreeable and sweetish
چگالی 1.11 g/cm3
دمای ذوب ۱۸ درجه سلسیوس (۶۴ درجه فارنهایت؛ ۲۹۱ کلوین)
دمای جوش ۱۰۱ درجه سلسیوس (۲۱۴ درجه فارنهایت؛ ۳۷۴ کلوین)
انحلال‌پذیری در آب 29.3 g/100mL (0 °C)
اسیدی (pKa) >7
خطرات
MSDS ICSC 1119 (solution,>10% active chlorine)
ICSC 0482 (solution, <10% active chlorine)
شاخص ئی‌یو ۰۱۷-۰۱۱-۰۰-۱
طبقه‌بندی ئی‌یو Corrosive (C)
Dangerous for the environment (N)
کدهای ایمنی R31, R۳۴, R50
شماره‌های نگهداری (S1/2), S۲۸, S45, S۵۰, S61
لوزی آتش
Error: imagemap_invalid_title
ترکیبات مرتبط
دیگر آنیون‌ها سدیم کلرید
سدیم کلریت
سدیم کلرات
سدیم پرکلرات
دیگر کاتیون‌ها لیتیم هیپوکلریت
کلسیم هیپوکلریت
ترکیبات مرتبط هیپوکلرو اسید
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)
 Y (بررسی) (چیست: Y/N؟)
Infobox references

یک بطری محتوی آب ژاول

کاربرد

آب ژاول را برای گندزدایی و بوزدایی به کار می‌برند. از این ماده در صنعت به عنوان رنگ‌زدا و سفیدکننده پارچه و خمیر کاغذ استفاده می‌شود. در خانه‌ها برای ضدعفونی کردن و سفید کردن رخت‌ها به هنگام رختشویی از آب ژاول استفاده می‌کنند. این محلول با نام‌های گوناگون در بازار به فروش می‌رسد.[1]

ویژگی‌های شیمیایی

آب ژاول یا وایتکس که مایعی سفید کننده به‌شمار می‌رود، محلولی است حاوی درصدی از سدیم هیپوکلریت (NaOCl) محلول در آب. این نسبت بسته به مصارف مختلف، متفاوت است.[2][3]

آب ژاول ماده‌ای سمی است. رنگ آن نزدیک به زرد و طعم و بوی آن تند است. خاصیت ضدعفونی‌کننده آب ژاول به دلیل تولید کلر آزاد می‌باشد. اگر با آب جوش ترکیب شود باعث آزاد شدن گاز کلر می‌شود. چنانچه به اشتباه نوشیده شود باید فوراً شیر نوشید.[4]

فرایند تولید

آب ژاول را از دمیدن گاز کلر درمحلول سدیم هیدروکسید تهیه می‌کنند. از جمله آزمایش‌هایی که روی آب ژاول انجام می‌شود تعیین مقدار «کلر آزاد» و تعیین مقدار NaOH است.[1] «کلر آزاد» در اینجا اصطلاح است، چون در اینجا اکسیدکنندگی ناشی از یون هیپوکلریت است نه گاز کلر. طبق تعریف، «کلر آزاد» یک ترکیب سفیدکننده برابر مقدار کلری است که قدرت اکسیدکنندگی‌اش معادل قدرت هر مول از ترکیب موردنظر باشد.[5]

آب ژاول محلولی ناپایدار است و در اثر حرارت و نور به تدریج خاصیت خود را از دست می‌دهد.

تولید به روش تزریق گاز کلر

Cl۲ + NaOH ----> NaClO + NaCl + H۲O

همان‌طور که از واکنش بالا پیداست، چنانچه گاز کلر را در محلول سود سوزآور وارد کنید، آب ژاول تولید می‌شود. تمامی مخازن و لوله‌های داخل آن که برای تولید مایع سفیدکننده بکار می‌روند باید از جنس PVC باشند، زیرا گاز کلر در مجاورت با رطوبت با هر فلزی ترکیب می‌شود؛ و باعث خوردگی آن می‌شود.

در داخل مخزن سود را می‌ریزند و از پایین گاز کلر را وارد می‌کنند. میل ترکیبی گاز کلر با سود بسیار زیاد است، به همین دلیل گاز کلر در خلال زمانی که از ته مخزن به سطح مخزن می‌رسد، جذب می‌شود.

در اینجاست که هرچه خروجی گاز کلر از سطح مخزن کمتر باشد نشاندهنده این است که واکنش دارد به خوبی صورت می‌گیرد.

آنچه در رابطه با تهیه آب ژاول به روش فوق اهمیت دارد، دقت در کنترل، به هنگام تولید آن است زیرا چنانچه تزریق کلر قبل از خاتمه عمل متوقف نشود، واکنش برعکس شده و بسرعت دما بالا می‌رود و محصول از بین می‌رود. حسگری که اپراتور واحد تولید آب ژاول را در قطع به موقع تزریق گاز کلر یاری می‌دهد ORP نام دارد و بر اساس اکسایش /کاهش کار می‌کند.

اگر pH به حدود ۱۲/۲ تا ۱۲ برسد واکنش پایان یافته‌است. از آنجائیکه هرچه محیط سردتر باشد واکنش نیز بهتر صورت می‌گیرد بایستی دقت شود تا دما از ۴۲ درجه سانتیگراد بالاتر نرود. در یک تولید نرمال، گاز کلر از حدود ۲۰ درجه شروع شده و در دمای ۴۲ درجه پایان می‌گیرد.

تاریخچه

این محلول را برتوله، کشف کرد و چون نخست در محله ژاول پاریس تولید می‌شد، به آب ژاول معروف شد.

جستارهای وابسته

منابع

  1. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شیراز بایگانی‌شده در ۱۲ نوامبر ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine بازبینی ۱۷ اسفند ۱۳۸۸
  2. دانشگاه علوم پزشکی مشهد بایگانی‌شده در ۷ سپتامبر ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine بازبینی ۱۷ اسفند ۱۳۸۸
  3. وبگاه مدیریت بهداشت، ایمنی، محیط زیست و کیفیت شرکت ملی صنایع پتروشیمی بایگانی‌شده در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine بازبینی ۱۷ اسفند ۱۳۸۸
  4. فرهنگنامهٔ کودکان و نوجوانان، جلد اول، تهران ۱۳۷۷
  5. Shreve's Chemical Process Industries, McGraw-Hill, 1988, p. 240.
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ آب ژاول موجود است.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.